Leefomgeving van de barbeel (Barbus Barbus)

De barbeel is een kenmerkende vissoort van de middenloop van rivierstelsels. Om deze reden duidt men dit deel van rivieren ook wel aan als de barbeelzone. Het leefgebied omvat kleine en grote rivieren met een matig verval, een matige gemiddelde stroomsnelheid en een schone bodem met zand, grind en keien. De stroomsnelheid varieert hier van plaats tot plaats: er komt zowel rustig als snelstromend water voor. In de bochten slaat de stroming zand en grind af, dat op andere plaatsen wordt afgezet. Op rustige plekken zet zich ook modder af, waar waterplanten kunnen groeien. ‘s Zomers wordt het water relatief warm, maar blijft zuurstofrijk. Het water is overwegend wat troebeler dan in riviertrajecten en beken in de bovenloop.

De barbeel is in de rivieren van alle karperachtigen het meest treklustig. In het voorjaar zoeken de vissen de hoger gelegen gedeelten in de rivier op die zij in het najaar door de grotere waterafvoer hebben moeten verlaten. In het najaar zoeken barbelen juist rustiger en dieper water op om te overwinteren.

In het algemeen hebben barbelen een voorkeur voor het midden van de stroom. De grotere exemplaren komen in de diepere stroomdelen voor, de kleinere zijn meer te vinden in de ondiepere, snelstromende gedeelten. Het is geen echte scholenvis, maar barbelen komen wel altijd voor in kleine groepen van enkele vissen.

Voortplanting: Paaiperiode bij de barbeel

De paaitijd loopt van mei tot begin juli , en is afhankelijk van de watertemperatuur andere factoren zijn licht intensiteit en stroomsnelheid. In uitzonderlijke gevallen kan de paai als in april beginnen of uitlopen tot midden augustus. Meestal begint de paai bij een temperatuur van ongeveer 13 tot 18°C. In het voorjaar trekken de barbelen stroomopwaarts, de mannetjes en jonge barbelen doen dit eerder dan de vrouwtjes. Meestal verzamelen de mannetjes zich ongeveer een week voor de paai bij de paaigronden,vrouwtjes verblijven niet meer dan 48 uur op de paaiplaats, terwijl mannetjes langer blijven,waarschijnlijk op zoek naar ontvankelijke vrouwtjes. Voor de paai zoeken ze een met grindbedekte ondiepe bodem waar het feest kan beginnen.

Geslachtsrijpe leeftijd/lengte
Mannelijke barbelen zijn eerder geslachtsrijp als vrouwelijke exemplaren. Bij een lengte van 14 tot 16 cm, een gewicht van 47 tot 68 gram en een leeftijd van 3 tot 4 jaar wordt voor het eerst gepaaid. Vrouwtjes paaien voor het eerst bij een lengte van 20 tot 22 cm, een gewicht van 119 tot 135 gram en een leeftijd van 4 tot 5 jaar.

Ontwikkelings stadia
De eieren van de barbeel hebben een gelige of goudgele kleur en een diameter van 2 mm. De eieren hebben een kleverig omhulsel en plakken aan het grind op de bodem op de rivier vast . Na korte tijd (na 15 tot 20 minuten) verliezen de eieren hun plakkerigheid en worden ze door de stroming verspreid over de bodem. Na 1 tot 2 weken komen de eieren uit, afhankelijk van de watertemperatuur.

Embryonale en larvale stadium
Net uitgekomen dooierzaklarven (=embryo’s) hebben een totale lengte van 8 mm, na 10 dagen bereiken ze een lengte van 12 mm. De dooierzaklarven zijn lichtschuw en verbergen zich tussen de kiezelstenen voor een periode van ongeveer 10 dagen. Hierna is de dooierzak opgegeten en zwemmen de larven vrij in het water en zijn dan niet langer lichtschuw; ze voeden zich met zoöplankton. In ondiepe maar goed doorstroomde oeverzones zakken de zwemmende larven in de schemering of ’s nachts stroomafwaarts naar rustiger en dieper water. Overdag houden de larven zich schuil voor predatoren Na ongeveer 30 dagen na de bevruchting wordt het alevin (juveniel)stadium bereikt.

barbeel larve

Juvenille stadium
Het juveniele stadium begint bij een lengte van 20 mm. Dit stadium duurt tot de vissen geslachtsrijp zijn. Juveniele barbelen zijn egaal zilvergrijs van kleur en hebben vaak onregelmatig verdeelde donkere vlekken op de flanken en rug.

Volwassenen stadium
Mannetjes worden geslachtsrijp bij een lengte van circa 15 cm en een leeftijd van 2 tot 4 jaar. Voor vrouwtjes gebeurt dit bij een lengte van 20 tot 35 cm, en een leeftijd van 3 tot 8 jaar. Het is niet bekend hoe lang de vruchtbare fase duurt. Aangenomen mag worden dat een volwassen barbeel geslachtsrijp blijft totdat het dier overlijdt. Wellicht dat de productiviteit van hele oude vissen afneemt.

Opmerking!
De meeste onderzoeken zijn in andere landen gedaan zoals Belgie, Engeland etc gehouden. Er is een onderzoek op de grensmaas geweest door een Belgische universiteit. Over het paai gedrag op de Waal en de IJssel is weinig bekend.

Voedsel

De barbeel is een typische bodemvis die zijn voedsel zoekt tussen de stenen en het zand gedurende de schemer en de nacht. Met de bekdraden en de dikke uitstulpbare lippen wordt het voedsel gevo eld en geproefd. De reukzin is hierbij eveneens van belang. De barbeel is een alleseter met een voorkeur voor dierlijk voedsel. Het voedsel bestaat uit insectenlarven, wormen, kreeftachtigen, weekdieren en soms ook kleine vis of visbroed. Plantedelen en organisch afval worden ook gegeten. De juveniele barbelen voeden zich met dierlijk plankton.

Groei en leeftijd

De barbeel groeit gemiddeld 5 tot 7 centimeter per jaar. De groei van de mannetjes is meestal trager dan van de vrouwtjes. De maximale leeftijd van de barbeel is 25 jaar. De maximale lengte is 100 cm bij een gewicht tot 5 kilo.

De temperatuur van het water heeft het allergrootste effect op de groei van vissen. Ze zijn namelijk koudbloedig. Hun lichaamstemperatuur stijgt en daalt met de omgevingstemperatuur. Wanneer de watertemperatuur daalt neemt ook het vermogen tot spijsvertering en het opnemen van voedingsstoffen in het lichaam af. Daarom is het raadzaam om beneden de 10 graden alleen nog licht verteerbaar voedsel te geven. Dit wordt snel en gemakkelijk verteerd.

Een zwaar te verteren dieet blijft te lang in de darmen, wat allerlei problemen kan veroorzaken. Bacteriën, die normaal een rol spelen in het spijsverteringsproces, kunnen dan zelfs (ziekteverwekkende) bacteriën worden. Hierdoor kan de vis sterven. Je ziet bij  karpervissers dat ze in de winter heel ander aas gebruiken.

Producten op basis van visolieën en vismelen worden vaak niet gebruikt. Voor het welzijn van de vis en ook omdat visolie haast niet oplost bij koude water temperaturen en haast geen geurspoor afgeeft. Uitzondering zijn de predigested (geextrueerde) olieen en vismelen. Deze kunnen wel worden verteerd en de oplosbaarheid in koud water is groter.  Enkele pellet/bolies fabrikanten hebben hier wel aan gewerkt om visolie/melen beter verteerbaar te maken en oplosbaar bij koude water temperaturen.
De natuur als leidraad
Zodra de watertemperaturen echter gaan dalen (najaar), neemt ook het brede assortiment
aan natuurlijk voedsel af. Plantaardig voedsel verdwijnt zelfs als eerste en ook het aanbod
dierlijk voedsel begint al sterk te verminderen. De verteringsenzymen passen zich hier keurig

De natuur als leidraad
Zodra de watertemperaturen echter gaan dalen (najaar), neemt ook het brede assortiment aan natuurlijk voedsel af. Plantaardig voedsel verdwijnt zelfs als eerste en ook het aanbod dierlijk voedsel begint al sterk te verminderen. De verteringsenzymen passen zich hier keurig op aan en veranderen in aantallen, maar ook van samenstelling!

Gammarus: Vlokkreeft lekkernij voor de barbus barbus

Bij lage watertemperaturen (winter) is het natuurlijke voedselaanbod schraal en eenzijdig. Plantaardig voedsel is zelfs vrijwel geheel verdwenen op wat algen na en al het kleine en kwetsbare dierlijke voedsel (muggenlarven, watervlooien, bloedwormen enz.) zijn al verdwenen of hebben bescherming gezocht om de barre winterse omstandigheden te overleven tot het volgende voorjaar.

Wat er nog wel aan natuurlijk voedsel overblijft in de wintermaanden zijn veelal mosselsoorten, garnaalachtige, kreeftachtige, slakken, kevertjes, torretjes enz. Stuk voor stuk voedseldieren die de barre winterse omstandigheden beter kunnen verdragen. Al deze voedselbronnen hebben één ding gemeen… ze bestaan voor een groot gedeelte uit dierlijke eiwitten!

Dit betekent dus dat bij lage watertemperaturen het beste kunnen vissen  met dierlijke  eiwitten en veel minder met plantaardige eiwitten. Daarom zie je dat je bij koudere watertemperaturen smac/gelderse worst succesvoller zijn dan kaas.

Hoge water temperaturen
Bij extreme hoge water temperaturen van ca 25 graden neemt eetlust van de vis ook weer af. Maar dit heeft dan ook te maken met het feit dat er bij hoge water temperaturen heel weinig zuurstof in het water zit. Hierdoor neemt zijn eetlust af omdat zijn spijsvertering te veel energie kost. E n dus te veel zuurstof vraagt welke niet voorhanden is in het water. Bij een temperatuur van 25 graden zit er bijna 40% minder zuurstof in het water.

Mike

Met  warme periodes heb ik gemerkt dat de barbeel minder actief aast en de vis veel meer tijd moet gunnen om bij te laten komen.

Vooral met hoge watertemperaturen moet je niet onnodig te lang drillen met de vis. De vis is nu veel sneller uitgeput. Je moet de barbeel nu veel langer laten herstellen. En hou je schepnet bij de hand voor het geval als je de vis los laat dat deze toch weer op zijn rug komt te liggen. Laat de barbeel  in de stroom bijkomen. Stomend water bevat het meeste zuurstof.

Hier een tabel over het verband tussen watertemperatuur en zuurstof verzadiging (hoeveelheid zuurstof in het water).

zuurstofafname bij stijging watertemperatuur

Je ziet dat bij de stijging de hoeveelheid zuurstof dratisch afneemt. Geef die barbeel de tijd om bij te komen. Na een stevig gevecht kan het best weleens 5 minuten zijn. Zet je de vis met de hand terug beweeg de vis langzaam naar voren en naar achteren. Vindt je het te eng om de vis het de hand terug te zetten. Hou het schepnet goed in de stroming. Een schepnet met een grovere maas heeft minder weerstand in het water.

Barbel Days & Ways Underwater

In dit waanzinnige filmpje van Stuart Walker kun je goed het aasgedrag van de barbeel zien. Ook hoe intelligent de barbeel is. Kijk hoe voorzichtig die het aas aanneemt aan de onderlijn. En het weer los laat als de lijn strak komt te staan!